Αν είσαι κολλημένος στο κινητό σου, θα βιώσεις πιο έντονα την απόρριψη και τον κοινωνικό αποκλεισμό

Η υπερβολική χρήση smartphones δεν αφορά μόνο την ψυχαγωγία, αλλά και την κοινωνικοποίηση του χρήστη. Και σύμφωνα με νέα επιστημονικά δεδομένα, άτομα που δυσκολεύονται να αποχωριστούν το κινητό τους δείχνουν πιο έντονες εγκεφαλικές αντιδράσεις, όταν νιώθουν ότι αποκλείονται ή αγνοούνται κοινωνικά. Με απλά λόγια, ο αποκλεισμός τούς επηρεάζει περισσότερο.

Μέχρι σήμερα, αναφέρεται στο PsyPost, η έρευνα γύρω από την υπερβολική χρήση smartphone εστίαζε κυρίως στον αυτοέλεγχο και στα κέντρα ανταμοιβής του εγκεφάλου, αντιμετωπίζοντας τη συσκευή σαν μια πηγή στιγμιαίας ευχαρίστησης. Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση άφηνε στο περιθώριο κάτι βασικό: το κινητό είναι πάνω απ’ όλα εργαλείο κοινωνικοποίησης. Μέσα από αυτό, πολλοί άνθρωποι νιώθουν ότι ανήκουν κάπου και παραμένουν «μέσα στα πράγματα».

Όταν το κινητό γίνεται ασπίδα απέναντι στη μοναξιά

Οι ερευνητές θέλησαν να δουν αν όσοι κάνουν βαριά χρήση βιώνουν διαφορετικά την κοινωνική απόρριψη σε σχέση με όσους χρησιμοποιούν το κινητό πιο ισορροπημένα. Για τον σκοπό αυτό, μελέτησαν νεαρούς ενήλικες, χωρίζοντάς τους σε δύο ομάδες: εκείνους που παραδέχονταν ότι η χρήση του κινητού τους ξεφεύγει από τον έλεγχο και επηρεάζει την καθημερινότητά τους, και εκείνους με πιο ήπιες συνήθειες.

Κατά τη διάρκεια του πειράματος, οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε απεικονιστικές εξετάσεις ενώ έπαιζαν ένα απλό ψηφιακό παιχνίδι που προσομοίωνε κοινωνική αλληλεπίδραση. Σε κάποιες φάσεις είχαν ενεργή ανάμειξη, ενώ σε άλλες αγνοούνταν πλήρως από τους «συμπαίκτες» τους, γεγονός που τους προκαλούσε το αίσθημα κοινωνικού αποκλεισμού. Αν και το σενάριο ήταν τεχνητό, αποδείχθηκε αρκετό για να ενεργοποιήσει συγκεκριμένες εγκεφαλικές περιοχές.

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο την ώρα της κοινωνικής απόρριψης

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι έκαναν υπερβολική χρήση smartphones είχαν αυξημένη δραστηριότητα σε περιοχές του εγκεφάλου που συνδέονται με τα αρνητικά συναισθήματα και την επώδυνη εμπειρία της απόρριψης. Αυτό υποδηλώνει ότι ο κοινωνικός αποκλεισμός τους «πονά» περισσότερο σε συναισθηματικό επίπεδο. Αντίθετα, εκείνοι που χρησιμοποιούν το smartphone πιο ισορροπημένα ενεργοποιούσαν κυρίως περιοχές που σχετίζονται με την προσοχή και την επεξεργασία πληροφοριών, όχι τόσο με τον συναισθηματικό πόνο.

Γιατί ο φόβος ότι «χάνουμε κάτι» μας κρατά διαρκώς online

Παράλληλα, όσοι δήλωναν υπερβολική χρήση εμφάνιζαν υψηλότερα επίπεδα του λεγόμενου φόβου ότι χάνουν κάτι σημαντικό, γνωστού και ως FOMO. Αυτός ο φόβος αφορά την ανησυχία ότι οι άλλοι ζουν εμπειρίες από τις οποίες εμείς απουσιάζουμε. Αν και ο φόβος αυτός δεν συνδέθηκε άμεσα με τη συγκεκριμένη εγκεφαλική αντίδραση τη στιγμή της απόρριψης, φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο στη συνολική σχέση με το κινητό.

Οι ερευνητές προτείνουν ότι για ορισμένα άτομα το smartphone λειτουργεί σαν «ασπίδα». Αν η κοινωνική απόρριψη βιώνεται πιο έντονα, τότε η συνεχής σύνδεση μέσω μηνυμάτων, ειδοποιήσεων και κοινωνικών δικτύων προσφέρει μια αίσθηση ασφάλειας και αποφυγής της μοναξιάς. Έτσι, η υπερβολική χρήση δεν τροφοδοτείται τόσο από την επιθυμία για διασκέδαση, όσο από την ανάγκη ρύθμισης δυσάρεστων συναισθημάτων.

Tα ευρήματα φωτίζουν μια λιγότερο μελετημένη πλευρά της σχέσης μας με το smartphone. Δείχνουν ότι για κάποιους ανθρώπους, η υπερβολική χρήση συνδέεται με κοινωνικές και συναισθηματικές ιδιαιτερότητες. Η κατανόηση αυτής της διάστασης μπορεί να βοηθήσει τόσο στην πρόληψη όσο και στη διαχείριση προβληματικών συμπεριφορών, με έμφαση όχι μόνο στον χρόνο οθόνης, αλλά και στις πραγματικές ανθρώπινες ανάγκες που κρύβονται από πίσω.

Η μελέτη δημοσιεύεται στο περιοδικό Computers in Human Behavior.